Co warto wiedzieć o zakrzepach po zabiegu chirurgicznym?

Organizm reaguje na uraz chirurgiczny podobnie jak na uraz powstały w wyniku wypadku. Aby ograniczyć utratę krwi, podnosi poziom czynników krzepnięcia we krwi. Niestety, prowadzi to do zwiększonego ryzyka powstania zakrzepów po operacji, co dodatkowo potęgują długotrwałe unieruchomienie oraz bezpośredni wpływ zabiegu chirurgicznego na naczynia krwionośne.

Zakrzepica żył głębokich najczęściej rozwija się, gdy zakrzep tworzy się w żyłach głębokich mięśni łydki. Rzadziej powstaje w żyłach głębokich uda. Czasami może również dotyczyć żył ramion lub innych żył głębokich w organizmie. Jeśli część lub cały skrzep oderwie się i przedostanie do krwiobiegu, może zablokować tętnice płucne, prowadząc do potencjalnie zagrażającej życiu zatorowości płucnej. Zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna są często określane wspólnym mianem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej.

Z tego artykułu dowiesz się:

• dlaczego po zabiegu chirurgicznym wzrasta ryzyko powstawania zakrzepów oraz jaką rolę odgrywają w tym krzepnięcie krwi, unieruchomienie i spowolniony przepływ krwi w żyłach głębokich,
• czym jest zakrzepica żył głębokich, gdzie najczęściej powstają zakrzepy oraz dlaczego ich przemieszczenie do tętnic płucnych może prowadzić do zatorowości płucnej,
• jakie czynniki mogą zwiększać ryzyko zakrzepicy po operacji, w tym wcześniejsze epizody zakrzepicy, palenie papierosów, nadwaga, otyłość, choroby żył, wiek czy stosowanie terapii hormonalnych,
• jakie objawy mogą wskazywać na zakrzepicę żył głębokich lub jej powikłania, takie jak ból i obrzęk nogi, zmiany skórne, duszność czy ból w klatce piersiowej,
• jaką rolę w profilaktyce pooperacyjnej mogą odgrywać pończochy przeciwzakrzepowe, wyroby uciskowe, aktywność fizyczna, odpowiednie nawodnienie, unoszenie nóg oraz konsultacja z lekarzem w zakresie doboru terapii i produktów uciskowych JOBST.

Po operacji, podczas długiego leżenia w łóżku, ruchy ciała są ograniczone, a przepływ krwi w żyłach głębokich znacznie zwalnia, co zwiększa ryzyko powstawania skrzepów. Ponadto, kilka innych czynników może podnosić prawdopodobieństwo wystąpienia zakrzepicy żył głębokich, w tym: 

• Występowanie zakrzepów w przeszłości, 
• Palenie papierosów, 
• Nadwaga lub otyłość, 
• Zakrzepica żył głębokich w wywiadzie rodzinnym, 
• Istniejące choroby żył,
• Wiek, 
• Stosowanie leków, takich jak antykoncepcyjne lub hormonalne terapie. 

Zakrzepica żył głębokich często przebiega bezobjawowo lub nie daje typowych symptomów, takich jak ból i obrzęk nogi, zaczerwienienie, rozgrzanie skóry czy jej ciemnienie wokół dotkniętego obszaru. Jeśli pojawi się zespół pozakrzepowy — długotrwałe powikłanie zakrzepicy żył głębokich — pacjenci mogą doświadczać przewlekłego bólu, obrzęku oraz zmian skórnych w dotkniętej kończynie. W niektórych przypadkach zespół pozakrzepowy może być ciężki i objawiać się powstawaniem żylnych owrzodzeń podudzi. Potencjalnie zagrażającym życiu powikłaniem jest zatorowość płucna, która występuje, gdy zakrzep przemieszcza się do tętnic płucnych. Objawia się ona dusznością oraz bólem w klatce piersiowej.

Profilaktyka zakrzepicy powinna być prowadzona we współpracy z lekarzem i rozpoczęta możliwie jak najszybciej po zabiegu chirurgicznym, a następnie kontynuowana przez kilka tygodni. Może ona obejmować stosowanie leków przeciwzakrzepowych, takich jak heparyna, oraz noszenie pończoch przeciwzakrzepowych. Czas noszenia pończoch ustalany jest indywidualnie dla każdego pacjenta. Aby zmniejszyć ryzyko zakrzepicy, zaleca się także rzucenie palenia, utrzymanie prawidłowej masy ciała, odpowiednie nawodnienie organizmu oraz jak najwięcej aktywności fizycznej. Unoszenie nóg podczas leżenia, jeśli to możliwe, pomaga poprawić przepływ krwi w żyłach i jest dodatkowym wsparciem profilaktyki.

Zarówno pończochy przeciwzakrzepowe, jak i klasyczne produkty uciskowe wspierają prawidłowy przepływ krwi w nogach, wywierając największy ucisk na poziomie kostki, który stopniowo maleje ku górze nogi. Jednak oba rodzaje produktów są przeznaczone dla różnych grup użytkowników i mają odmienne cele terapeutyczne.

Klasyczne produkty uciskowe

Klasyczne produkty uciskowe przeznaczone są dla osób mobilnych, które są narażone na ryzyko zakrzepicy, takich jak pacjenci z wcześniejszymi zakrzepami, osoby z nadwagą lub otyłością, z rodzinną historią zakrzepicy żył głębokich lub z istniejącymi chorobami żylnymi.

Pończochy przeciwzakrzepowe

Pończochy przeciwzakrzepowe zwykle przepisywane są pacjentom unieruchomionym po operacji lub z ograniczoną sprawnością ruchową, aby zapobiegać zakrzepicy żył głębokich. 

W zależności od stanu zdrowia, lekarz może również zalecić stosowanie leków przeciwzakrzepowych (rozrzedzających krew) w okresie okołooperacyjnym oraz indywidualnie dopasować terapię przeciwzakrzepową. 

Pończochy przeciwzakrzepowe, takie jak te oferowane przez JOBST, są szczególnie polecane w sytuacjach, gdy stosowanie leków przeciwzakrzepowych jest przeciwwskazane.

Zalety pończoch przeciwzakrzepowych

• Wspomaganie krążenia krwi

• Zmniejszenie ryzyka zakrzepicy żył głębokich

• Minimalizowanie pooperacyjnego obrzęku nóg

Wczesne rozpoznanie ryzyka i powikłań związanych z zakrzepicą żył głębokich jest niezwykle ważne. Jeśli pojawią się objawy takie jak ból, obrzęk lub zmiany skórne na nodze, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem. Szybka reakcja może zapobiec poważnym powikłaniom, w tym zatorowości płucnej.

1. Jaką rolę w zapobieganiu zakrzepicy odgrywają mięśnie łydek?
Mięśnie łydek działają jak naturalna „pompa”, która wspiera przepływ krwi żylnej z nóg w kierunku serca. Po operacji długotrwały bezruch osłabia ten mechanizm, co sprzyja zastojowi krwi i może zwiększać ryzyko zakrzepicy żył głębokich. Jeśli lekarz na to pozwala, stopniowe uruchamianie pacjenta oraz proste ćwiczenia stóp i łydek mogą stanowić ważny element profilaktyki przeciwzakrzepowej.

2. Jak odróżnić zwykły obrzęk pooperacyjny od objawów zakrzepicy?
Niewielki obrzęk po operacji jest częścią naturalnego procesu gojenia i nie zawsze oznacza zakrzepicę. Niepokój powinien wzbudzić jednostronny obrzęk nogi, któremu towarzyszą ból, zaczerwienienie, ucieplenie skóry lub wyraźna różnica obwodu kończyn. W przypadku nagłej duszności, bólu w klatce piersiowej lub zasłabnięcia należy niezwłocznie zgłosić się po pomoc medyczną.

3. Czy przed operacją trzeba poinformować lekarza o antykoncepcji hormonalnej, wcześniejszych zakrzepach lub zakrzepicy w rodzinie?
Tak. Przed planowanym zabiegiem warto poinformować lekarza o wcześniejszych epizodach zakrzepicy, przypadkach zakrzepicy w rodzinie, stosowaniu antykoncepcji lub terapii hormonalnej oraz innych czynnikach ryzyka, takich jak palenie papierosów, nadwaga czy choroby żył. Informacje te pomagają ocenić ryzyko zakrzepicy i dobrać odpowiednią profilaktykę.

4. Czy źle dobrane pończochy przeciwzakrzepowe lub produkty uciskowe mogą zaszkodzić?
Tak. Produkty uciskowe powinny być właściwie dobrane pod względem rozmiaru, długości oraz poziomu ucisku. Zbyt ciasny lub nieprawidłowo założony wyrób może powodować dyskomfort i nie zapewniać oczekiwanego wsparcia. Dlatego dobór pończoch przeciwzakrzepowych lub innych produktów uciskowych warto skonsultować z lekarzem lub wykwalifikowanym specjalistą.

5. Kiedy zmiany skórne na nogach po zakrzepicy warto skonsultować dermatologicznie?
Konsultację dermatologiczną warto rozważyć, jeśli po zakrzepicy utrzymują się przebarwienia, świąd, stwardnienia, trudno gojące się rany lub inne przewlekłe zmiany skórne. Mogą one być związane z zespołem pozakrzepowym lub innymi schorzeniami wymagającymi diagnostyki. W razie nagłego bólu, narastającego obrzęku jednej nogi, duszności lub bólu w klatce piersiowej należy natomiast pilnie skontaktować się z lekarzem.