Owrzodzenie żylne podudzi - jak je rozpoznać i leczyć?

Owrzodzenie żylne podudzi to przewlekły problem zdrowotny związany z zaburzeniami krążenia żylnego, prowadzący do powstawania trudno gojących się ran w dolnej części kończyn, najczęściej w okolicy kostki. Występuje przede wszystkim u pacjentów z zaawansowaną niewydolnością żylną i wymaga kompleksowego postępowania obejmującego zarówno diagnostykę, jak i leczenie.

W artykule wyjaśniamy, czym jest owrzodzenie żylne podudzi, jak rozpoznać jego objawy, jakie badania są pomocne w diagnostyce oraz na czym polega skuteczne leczenie i zapobieganie nawrotom.

Owrzodzenie żylne podudzi to otwarta rana w dolnej części nogi, będąca powikłaniem przewlekłej choroby żył. W klasyfikacji CEAP odpowiada stadium C5 (owrzodzenie zagojone) oraz C6 (owrzodzenie aktywne). Najczęściej lokalizuje się w okolicy kostki przyśrodkowej i ma postać nieregularnej, wysiękowej rany o płaskim dnie.

Owrzodzenie żylne podudzi jest najbardziej zaawansowanym stadium przewlekłej niewydolności żylnej. W jego rozwoju kluczową rolę odgrywa niewydolność zastawek żylnych oraz refluks (cofanie się krwi), które prowadzą do jej zalegania w kończynach dolnych. W efekcie dochodzi do wzrostu ciśnienia żylnego, powstawania obrzęku oraz przewlekłego stanu zapalnego, co stopniowo pogarsza ukrwienie i odżywienie tkanek. Długotrwałe niedotlenienie skóry prowadzi ostatecznie do jej uszkodzenia i powstania rany.

Chociaż owrzodzenie żylne podudzi może rozwinąć się u każdej osoby z nieleczoną lub niewłaściwie leczoną niewydolnością żylną, ryzyko jego wystąpienia zwiększają następujące czynniki:

• Wiek – wraz z wiekiem pogarsza się elastyczność naczyń i funkcja zastawek żylnych
• Palenie tytoniu – negatywnie wpływa na mikrokrążenie i proces gojenia
• Otyłość – zwiększa ciśnienie w układzie żylnym kończyn dolnych
• Urazy i zabiegi chirurgiczne – mogą uszkadzać naczynia i zaburzać odpływ krwi
• Żylaki oraz zakrzepica żył głębokich – sprzyjają refluksowi i przewlekłemu zastojowi krwi
• Niska aktywność fizyczna lub ograniczona mobilność – osłabia pracę pompy mięśniowej łydek i utrudnia powrót krwi do serca

Rozpoznanie owrzodzenia żylnego podudzi opiera się na ocenie objawów oraz prostych badaniach, które pozwalają potwierdzić przyczynę i wykluczyć inne typy owrzodzeń.

W pierwszym etapie diagnostyki wykonuje się badania, które pozwalają ocenić zarówno układ żylny, jak i tętniczy.

• USG Doppler – ocenia przepływ krwi i wykrywa niewydolność żylną
• Wskaźnik kostka–ramię (ABI/ABPI) – pomaga wykluczyć choroby tętnic

Wynik wskaźnika ABI pomaga ocenić bezpieczeństwo stosowania terapii uciskowej. Wartość około ≥ 0,8 zazwyczaj pozwala na jej zastosowanie, natomiast wynik < 0,8 wymaga ostrożności i konsultacji lekarskiej.

W zależności od obrazu klinicznego mogą być potrzebne dodatkowe badania. Posiew bakteriologiczny wykonuje się wyłącznie przy podejrzeniu infekcji, a nie rutynowo. W przypadku niejednoznacznego obrazu klinicznego konieczna jest diagnostyka różnicowa.

Ważnym elementem rozpoznania jest odróżnienie owrzodzenia żylnego od innych typów zmian.

• owrzodzenie żylne – najczęściej w okolicy kostki, z wysiękiem i przebarwieniami
• owrzodzenie tętnicze – zwykle bardziej bolesne, zlokalizowane dystalnie
• owrzodzenie neuropatyczne (np. w cukrzycy) – najczęściej na stopie

Kompleksowa ocena objawów i wyników badań pozwala na właściwe rozpoznanie oraz dobór odpowiedniego leczenia.

Terapia uciskowa jest kluczowym elementem leczenia owrzodzeń żylnych podudzi i powinna być stosowana razem z odpowiednimi produktami do pielęgnacji ran.  Marka Cutimed oferuje szeroką gamę specjalistycznych wyrobów, które pomagają radzić sobie z problemami charakterystycznymi dla ran przewlekłych, takimi jak infekcje, nieprzyjemny zapach czy nadmierny wysięk. 

Noszenie bandaży lub wyrobów uciskowych poprawia powrót krwi żylnej do serca, co przyspiesza proces gojenia i zwiększa szanse na skuteczne wyleczenie. 

Przykładem nowoczesnego rozwiązania jest system kompresyjny JOBST® UlcerCare – to zestaw 2 w 1, który składa się z podkolanówki podkładowej utrzymującej opatrunek na miejscu oraz zewnętrznej podkolanówki zapewniającej odpowiedni poziom ucisku. 

Przed zastosowaniem systemu JOBST UlcerCare zaleca się najpierw ograniczyć obrzęk za pomocą bandaży uciskowych o krótkim naciągu, takich jak JOBST Comprilan lub JOBST Compri2. 

Cochrane to globalna sieć niezależnych badaczy, specjalistów, pacjentów, opiekunów i osób zainteresowanych zdrowiem. W 2021 roku przeanalizowali oni aktualną literaturę, aby ocenić wpływ terapii uciskowej w leczeniu owrzodzeń żylnych podudzi, porównując go ze stanem bez stosowanej kompresji¹.

W codziennej profilaktyce ważna jest także odpowiednia pielęgnacja skóry kończyn dolnych. Regularne nawilżanie pomaga zapobiegać jej przesuszeniu i pęknięciom, a unikanie urazów zmniejsza ryzyko powstania trudno gojących się ran.

Systematyczne stosowanie tych zaleceń, szczególnie u osób z niewydolnością żylną, może znacząco ograniczyć ryzyko nawrotów owrzodzeń i poprawić komfort życia.

1. Jak rozpoznać owrzodzenie żylne podudzi?
Owrzodzenie żylne podudzi najczęściej pojawia się w okolicy kostki przyśrodkowej i ma postać nieregularnej, wysiękowej rany. Często towarzyszą mu przebarwienia skóry, obrzęk oraz uczucie ciężkości nóg.

2. Czy owrzodzenie żylne podudzi boli?
Ból może być obecny, ale zwykle jest umiarkowany. Nasilenie bólu, zwłaszcza wraz z zaczerwienieniem, zapachem lub wydzieliną, może świadczyć o infekcji i wymaga konsultacji lekarskiej.

3. Jak długo goi się owrzodzenie żylne podudzi?
Czas gojenia jest indywidualny i może wynosić od kilku tygodni do kilku miesięcy. Kluczowe znaczenie ma regularne stosowanie terapii uciskowej, odpowiednia pielęgnacja rany oraz leczenie przyczyny niewydolności żylnej.

4. Czy terapia uciskowa jest bezpieczna dla każdego?
Terapia uciskowa jest podstawą leczenia, jednak przed jej zastosowaniem należy ocenić krążenie tętnicze, np. za pomocą wskaźnika ABI. W niektórych przypadkach konieczna jest konsultacja lekarska przed rozpoczęciem kompresjoterapii.

5. Jak zapobiegać nawrotom owrzodzeń żylnych podudzi?
Profilaktyka obejmuje regularne stosowanie wyrobów uciskowych, aktywność fizyczną (zwłaszcza chodzenie), utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz odpowiednią pielęgnację skóry. Ważne jest także leczenie przewlekłej niewydolności żylnej.

¹ Shi C et al. Bandaże lub produkty uciskowe w porównaniu z brakiem kompresji w leczeniu owrzodzeń żylnych podudzi. Cochrane

Cochrane Database Syst Rev. 2021 Jul 26;7(7):CD013397.