Owrzodzenie żylne podudzi - jak je rozpoznać i leczyć?

Owrzodzenie żylne podudzi to przewlekły problem zdrowotny związany z zaburzeniami krążenia żylnego, prowadzący do powstawania trudno gojących się ran w dolnej części kończyn, najczęściej w okolicy kostki. Występuje przede wszystkim u pacjentów z zaawansowaną niewydolnością żylną i wymaga kompleksowego postępowania obejmującego zarówno diagnostykę, jak i leczenie.

W artykule wyjaśniamy, czym jest owrzodzenie żylne podudzi, jak rozpoznać jego objawy, jakie badania są pomocne w diagnostyce oraz na czym polega skuteczne leczenie i zapobieganie nawrotom.

Owrzodzenie żylne podudzi to otwarta rana w dolnej części nogi, będąca powikłaniem przewlekłej choroby żył. W klasyfikacji CEAP odpowiada stadium C5 (owrzodzenie zagojone) oraz C6 (owrzodzenie aktywne). Najczęściej lokalizuje się w okolicy kostki przyśrodkowej i ma postać nieregularnej, wysiękowej rany o płaskim dnie.

Owrzodzenie żylne podudzi jest najbardziej zaawansowanym stadium przewlekłej niewydolności żylnej. W jego rozwoju kluczową rolę odgrywa niewydolność zastawek żylnych oraz refluks (cofanie się krwi), które prowadzą do jej zalegania w kończynach dolnych. W efekcie dochodzi do wzrostu ciśnienia żylnego, powstawania obrzęku oraz przewlekłego stanu zapalnego, co stopniowo pogarsza ukrwienie i odżywienie tkanek. Długotrwałe niedotlenienie skóry prowadzi ostatecznie do jej uszkodzenia i powstania rany.

Chociaż owrzodzenie żylne podudzi może rozwinąć się u każdej osoby z nieleczoną lub niewłaściwie leczoną niewydolnością żylną, ryzyko jego wystąpienia zwiększają następujące czynniki:

• Wiek – wraz z wiekiem pogarsza się elastyczność naczyń i funkcja zastawek żylnych
• Palenie tytoniu – negatywnie wpływa na mikrokrążenie i proces gojenia
• Otyłość – zwiększa ciśnienie w układzie żylnym kończyn dolnych
• Urazy i zabiegi chirurgiczne – mogą uszkadzać naczynia i zaburzać odpływ krwi
• Żylaki oraz zakrzepica żył głębokich – sprzyjają refluksowi i przewlekłemu zastojowi krwi
• Niska aktywność fizyczna lub ograniczona mobilność – osłabia pracę pompy mięśniowej łydek i utrudnia powrót krwi do serca

Rozpoznanie owrzodzenia żylnego podudzi opiera się na ocenie objawów oraz prostych badaniach, które pozwalają potwierdzić przyczynę i wykluczyć inne typy owrzodzeń.

W pierwszym etapie diagnostyki wykonuje się badania, które pozwalają ocenić zarówno układ żylny, jak i tętniczy.

• USG Doppler – ocenia przepływ krwi i wykrywa niewydolność żylną
• Wskaźnik kostka–ramię (ABI/ABPI) – pomaga wykluczyć choroby tętnic

Wynik wskaźnika ABI pomaga ocenić bezpieczeństwo stosowania terapii uciskowej. Wartość około ≥ 0,8 zazwyczaj pozwala na jej zastosowanie, natomiast wynik < 0,8 wymaga ostrożności i konsultacji lekarskiej.

W zależności od obrazu klinicznego mogą być potrzebne dodatkowe badania. Posiew bakteriologiczny wykonuje się wyłącznie przy podejrzeniu infekcji, a nie rutynowo. W przypadku niejednoznacznego obrazu klinicznego konieczna jest diagnostyka różnicowa.

Ważnym elementem rozpoznania jest odróżnienie owrzodzenia żylnego od innych typów zmian.

• owrzodzenie żylne – najczęściej w okolicy kostki, z wysiękiem i przebarwieniami
• owrzodzenie tętnicze – zwykle bardziej bolesne, zlokalizowane dystalnie
• owrzodzenie neuropatyczne (np. w cukrzycy) – najczęściej na stopie

Kompleksowa ocena objawów i wyników badań pozwala na właściwe rozpoznanie oraz dobór odpowiedniego leczenia.

Terapia uciskowa jest kluczowym elementem leczenia owrzodzeń żylnych podudzi i powinna być stosowana razem z odpowiednimi produktami do pielęgnacji ran.  Marka Cutimed oferuje szeroką gamę specjalistycznych wyrobów, które pomagają radzić sobie z problemami charakterystycznymi dla ran przewlekłych, takimi jak infekcje, nieprzyjemny zapach czy nadmierny wysięk. 

Noszenie bandaży lub wyrobów uciskowych poprawia powrót krwi żylnej do serca, co przyspiesza proces gojenia i zwiększa szanse na skuteczne wyleczenie. 

Przykładem nowoczesnego rozwiązania jest system kompresyjny JOBST® UlcerCare – to zestaw 2 w 1, który składa się z podkolanówki podkładowej utrzymującej opatrunek na miejscu oraz zewnętrznej podkolanówki zapewniającej odpowiedni poziom ucisku. 

Przed zastosowaniem systemu JOBST UlcerCare zaleca się najpierw ograniczyć obrzęk za pomocą bandaży uciskowych o krótkim naciągu, takich jak JOBST Comprilan lub JOBST Compri2. 

Cochrane to globalna sieć niezależnych badaczy, specjalistów, pacjentów, opiekunów i osób zainteresowanych zdrowiem. W 2021 roku przeanalizowali oni aktualną literaturę, aby ocenić wpływ terapii uciskowej w leczeniu owrzodzeń żylnych podudzi, porównując go ze stanem bez stosowanej kompresji¹.

W codziennej profilaktyce ważna jest także odpowiednia pielęgnacja skóry kończyn dolnych. Regularne nawilżanie pomaga zapobiegać jej przesuszeniu i pęknięciom, a unikanie urazów zmniejsza ryzyko powstania trudno gojących się ran.

Systematyczne stosowanie tych zaleceń, szczególnie u osób z niewydolnością żylną, może znacząco ograniczyć ryzyko nawrotów owrzodzeń i poprawić komfort życia.

¹ Shi C et al. Bandaże lub produkty uciskowe w porównaniu z brakiem kompresji w leczeniu owrzodzeń żylnych podudzi. Cochrane

Cochrane Database Syst Rev. 2021 Jul 26;7(7):CD013397.